Onrustig wakker worden? Lees hier waardoor

Ongeveer iedereen heeft het weleens meegemaakt: je wordt wakker en voelt je direct gespannen, opgejaagd of er raast meteen een stortvloed aan gedachten door je hoofd. Terwijl je eigenlijk net rustig uit je slaap hoort te komen, staat je lichaam gelijk “aan”. Hoe komt dat eigenlijk? In deze blog duiken we in de oorzaken van onrustig wakker worden, en wat je eraan kunt doen.

De rol van cortisol bij wakker worden

Het hormoon cortisol wordt vaak het ‘stresshormoon’ genoemd, maar eigenlijk is het vooral een slim hulpmiddel van je lichaam om je ’s ochtends wakker en alert te krijgen. Normaal gesproken maakt je lichaam vlak na het openen van je ogen een korte, krachtige verhoging van cortisol aan. Dit heet de Cortisol Awakening Response (CAR). Lees ook: Wat is de invloed van een koude douche op je cortisol-spiegel?

Die piek zorgt ervoor dat je lichaam van slaapmodus naar actiemodus gaat: je hartslag stijgt een beetje, je bloeddruk gaat omhoog en je krijgt energie om aan de dag te beginnen. Als dit systeem goed werkt, word je rustig en uitgerust wakker.

Wat gebeurt er bij onrustig wakker worden?

Bij sommige mensen gaat wakker worden niet zo soepel. In plaats van rustig wakker worden, schiet je systeem in de stressstand: je wordt direct alert, je hart slaat sneller, en je voelt je opgejaagd of gespannen. Dit kan erop wijzen dat je cortisolpiek te hoog is, of op het verkeerde moment komt.

• Te hoge cortisolpiek: Je lichaam krijgt een “shot” stresshormoon, waardoor je eigenlijk wakker schrikt in plaats van gewoon wakker wordt. Resultaat: een onrustig gevoel, piekergedachten en soms direct een hoge hartslag.
• Verlate cortisolstijging: Soms is de piek niet direct na het opstaan, maar stijgt je cortisol doordat je later stress ervaart. Je wordt dan wel vermoeid wakker maar hebt toch een onderliggend gevoel van onrust.

Hoe kun je dit merken?

• Je wordt wakker met een gejaagd gevoel
• Je hartslag is hoger dan normaal
• Je hebt direct veel (piekergende) gedachten
• Je voelt je moe maar tegelijkertijd toch innerlijk onrustig

Oorzaken van verstoord ontwaken

Waarom raakt deze natuurlijke overgang soms uit balans? Er zijn een paar oorzaken die vaak een rol spelen:

• Chronische stress: Als je langdurig onder druk staat, raakt het ritme van je stresshormonen verstoord. Je lichaam ‘weet’ niet meer goed wanneer het mag ontspannen. Meer hierover lees je in Heeft mijn stressniveau invloed op mijn slaapkwaliteit?
• Slechte slaapkwaliteit: Veel wakker worden, te kort slapen of een verstoorde slaapcyclus zorgen ervoor dat je systeem ’s avonds niet goed tot rust komt. Dat werkt door in je ochtendgevoel.
• Verstoord dag-nachtritme: Onregelmatige werktijden, nachtdiensten of vaak laat naar bed gaan kunnen het evenwicht tussen je hormonen verstoren. Je biologische klok raakt dan een beetje de weg kwijt.

In feite geldt: als je lichaam niet goed kan afschakelen, verloopt de overgang van slapen naar ontwaken stroever. Daardoor begint je dag niet uitgerust, maar gespannen.